Polisia.kz сайты Абай облысындағы киберқылмысқа қарсы іс-қимыл бөлімінің жедел уәкілі күнделікті жұмыста цифрлық кеңістіктегі қылмыс іздерін қалай анықтайтыны, ақпараттарды қалай талдап, түрлі деректердің арасындағы байланысты қалай іздейтіні туралы баяндайды.
Қылмыс көшеде ғана жасалмайды. Бүгінде оның ізі экранның ар жағында, телефон қоңырауында, әлеуметтік желідегі жалған парақшада немесе бір ғана сілтеменің ішінде болуы мүмкін. Осындай қылмыстарды ашу мен олардың жолын кесу – полиция жұмысының маңызды бағыттарының бірі.
Семей қаласы ПБ киберқылмысқа қарсы іс-қимыл бөлімінің жедел уәкілі үшін әр жұмыс күні цифрлық кеңістіктегі көрінбейтін іздерді іздеуден басталады.
Жұмыс үстеліндегі компьютер экранына түскен ақпараттардың әрқайсысының артында жеке оқиға бар. Бір азамат интернеттен тауар сатып алмақ болып ақшасынан айырылды. Екіншісі өзін банк қызметкері ретінде таныстырған алаяқтың сөзіне сенді. Тағы бірі әлеуметтік желідегі жалған инвестициялық ұсыныстың құрбаны болды.
Жедел уәкіл үшін мұның бәрі жай ғана ақпарат емес. Әрбір дерек мұқият зерделеуді, салыстыруды және тиісті шешім қабылдауды талап етеді.
Киберқылмыстың басты сипатының бірі – қылмыс орнының көзге көрінбеуі. Алайда қылмыскердің әрекеті цифрлық кеңістікте із қалдырады. Бұл телефон нөмірі, ақша аударымы, әлеуметтік желідегі аккаунт немесе өзге де деректер болуы мүмкін.
– Онлайн қылмысты ашуда ең бастысы – ұсақ детальдарға мән беру. Кейде бір телефон нөмірі, бір аударым немесе бір аккаунттың өзі бірнеше фактіні байланыстыруға мүмкіндік береді. Сондықтан әрбір ақпаратты мұқият зерделейміз, – дейді Семей қаласы ПБ киберқылмысқа қарсы іс-қимыл бөлімінің жедел уәкілі Санжар Оразалин.
Жедел уәкілдің жұмысы ақпаратты қабылдап, тіркеумен шектелмейді. Келіп түскен мәліметтер жан-жақты талданып, оқиғалардың арасында байланыс бар-жоғы анықталады. Күдікті тұлғалар туралы мәліметтер нақтыланып, олардың қолданған тәсілдері зерделенеді.
Кейде бірнеше азаматтың арызы бір қарағанда бір-біріне қатысы жоқ бөлек оқиғалар сияқты көрінуі мүмкін. Бірақ деректерді салыстыру барысында олардың артында бір ғана қылмыстық схема тұрғаны анықталуы ықтимал.
Осындай сәттерде жедел уәкілдің тәжірибесі мен аналитикалық қабілеті маңызды рөл атқарады.
– Біз үшін әрбір іс – жеке азаматтың мәселесі ғана емес, белгілі бір қылмыстық схеманы анықтауға мүмкіндік беретін ақпарат. Бір фактінің артынан басқа фактілер шығуы мүмкін. Сондықтан жұмыста жүйелілік пен табандылық өте маңызды, – дейді полиция қызметкері.
Алаяқтық тәсілдері өзгеріп отырады
Интернет алаяқтық бір орында тұрмайды. Алаяқтар азаматтарды алдаудың жаңа тәсілдерін ойлап тауып, әлеуметтік инженерия әдістерін қолданады. Олар адамды қорқытып, асықтыруы, оңай пайда табуға уәде беруі немесе жақын адамның атынан хабарласуы мүмкін.
Сондықтан киберқылмысқа қарсы күрестің маңызды бағыттарының бірі – профилактика.
Жедел уәкілдер азаматтармен кездесіп, интернеттегі қауіпсіздік ережелерін түсіндіреді. Банк картасының деректерін, SMS-кодтарды және басқа да құпия ақпараттарды бөгде адамдарға бермеу, күмәнді сілтемелерге өтпеу, белгісіз адамдардың қоңырауына сақтықпен қарау қажеттігін ескертеді.
– Алаяқтардың әдістері өзгеріп отырады, бірақ олардың басты мақсаты – адамның сеніміне кіру. Сондықтан азаматтардың цифрлық сауаттылығы неғұрлым жоғары болса, алаяқтарға мүмкіндік соғұрлым аз болады, – деп атап өтті жедел уәкіл Санжар Оразалин.
Көрінбейтін ізді табу
Киберқылмысқа қарсы іс-қимылдың тағы бір ерекшелігі – мұнда қылмыстың ізі әрдайым көзге көріне бермейді. Қылмыс орнында із, заттай дәлел немесе күдіктінің бет-бейнесі болмауы мүмкін. Оның орнына цифрлық деректер, байланыстар, аккаунттар, транзакциялар мен өзге де ақпараттар зерттеледі.
Сондықтан киберқылмысқа қарсы іс-қимыл бөлімінің жедел уәкілі бір мезетте жедел қызметкер де, талдаушы да, цифрлық кеңістіктегі із кесуші де бола білуі қажет.
Оның күнделікті жұмысы экрандағы ақпараттан басталғанымен, нәтижесі нақты өмірдегі адамдардың қауіпсіздігіне қатысты. Әрбір анықталған байланыс, зерттелген дерек және уақытында берілген ескерту – азаматтарды киберқылмыстан қорғауға бағытталған жұмыстың бір бөлігі.
Цифрлық кеңістікте қылмыс ізін жасыру оңай көрінуі мүмкін. Бірақ сол кеңістіктің өзінде із қалады. Ал сол ізді табу, байланысты анықтау және деректі нақты фактіге айналдыру – киберқылмысқа қарсы іс-қимыл бөлімінің күнделікті жұмысының өзегі.
